۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶ - در سال های اخیر نگرانی دربارهٔ اثرات مواد شیمیایی ماندگار یا همانPFAS به طور چشمگیری افزایش یافته است؛ موادی که به دلیل پایداری بسیار بالا در محیط و بدن انسان، «مواد شیمیایی ماندگار» نام گرفته اند. بر اساس یک مرور نظام مند و متاآنالیز بزرگ که به تازگی منتشر شده است، مواجهه با این ترکیبات با افزایش خطر دیابت بارداری ارتباط دارد؛ اختلالی که نه تنها سلامت مادر را تهدید می کند، بلکه پیامدهای بلند مدتی برای جنین نیز به همراه دارد. این تحلیل گسترده ۱۲۹ مطالعه را بررسی کرده و داده های ۷۹ مطالعه را وارد متاآنالیز کرده است، و از این نظر جامع ترین پژوهش انجام شده تاکنون در این حوزه محسوب می شود.
نتایج این بررسی نشان می دهد که چندین ترکیب PFAS، از جمله PFOS،PFBS و 6:2Cl‑PFESA، با افزایش احتمال دیابت بارداری ارتباط دارند. در مطالعات آینده نگر، هر دو برابر شدن میزان مواجهه با این مواد، خطردیابت بارداری را به طور معناداری افزایش می داد. در مطالعات مورد–شاهدی تو در تو نیز ترکیبات دیگری مانند PFOA، PFNA و PFDA همین الگو را نشان دادند. اگرچه همهٔ مطالعات نتایج یکسانی نداشتند- برخی ارتباط مثبت، برخی نتایج مختلط و برخی عدم ارتباط گزارش کردند- اما همگرایی یافته ها در طرح های مختلف پژوهشی، قدرت نتیجه گیری را تقویت می کند و نشان می دهد که این ارتباط نمی تواند تصادفی باشد.
اهمیت این یافته ها زمانی بیشتر روشن می شود که بدانیم PFAS تقریباً در همه جا حضور دارند. از اوایل قرن بیستم این مواد در صنایع مختلف و محصولات مصرفی مانند ظروف نچسب، بسته بندی غذا و لوازم آرایشی استفاده شده اند. داده های CDC نشان می دهد که ۹۵ درصد جمعیت آمریکاحداقل یکی از انواع PFAS را در خون خود دارند. این مواد به عنوان مختل کنندهٔ غدد درون ریز عمل می کنند و می توانند هورمون های بدن را تقلید یا مسدود کنند؛ این ویژگی آن ها را به ویژه در دوران بارداری خطرناک می سازد، زیرا این دوره به شدت به تعادل هورمونی وابسته است.
پژوهش های پیشین نیز نگرانی هایی دربارهٔ اثرات PFAS مطرح کرده بودند. گزارش سال ۲۰۲۲آکادمی های ملی علوم، مهندسی و پزشکی نشان داده بود که این مواد با کاهش رشد جنین و نوزاد و افزایش خطر فشار خون بارداری و پره اکلامپسی مرتبط هستند. اما در آن زمان شواهد کافی دربارهٔ دیابت بارداری وجود نداشت. اکنون متاآنالیز جدید این خلأ را پر کرده و نشان داده است که PFAS می تواند یکی از عوامل محیطی مهم در افزایش خطر GD باشد.
این یافته ها پیامدهای مهمی برای مراقبت های دوران بارداری دارند. پژوهشگران تأکید می کنند که کاهش مواجهه باPFAS باید بخشی از مشاورهٔ پیش از بارداری و دوران بارداری باشد. اقدامات ساده ای مانند کاهش استفاده از ظروف نچسب، پرهیز از غذاهای بسته بندی شده در مواد حاویPFAS و استفاده از ظروف شیشه ای، سرامیکی یا استیل می تواند میزان مواجهه را کاهش دهد. پزشکان مراقبت اولیه نیز می توانند این توصیه ها را در ویزیت های معمول مطرح کنند و آگاهی بیماران را افزایش دهند.
با این حال، مجموعه ای از چالش های ساختاری نیز وجود دارد. یکی از مشکلات مهم، چرخهٔ «جایگزینی شیمیایی» است؛ یعنی حذف یک مادهٔ مضر و جایگزینی آن با ماده ای مشابه که ممکن است همان قدر یا حتی بیشتر خطرناک باشد. نمونهٔ بارز آن جایگزینی BPA با ترکیبات مشابه بود که در نهایت سود چندانی نداشت. این موضوع نشان می دهد که بدون نظارت قوی و سیاست گذاری دقیق، حذف یک مادهٔ خطرناک ممکن است به کاهش واقعی خطر منجر نشود.
پژوهشگران همچنین تأکید می کنند که برای درک بهتر اثراتPFAS بر دیابت و سایر پیامدهای سلامت، مطالعات آینده نگر بزرگ تری لازم است؛ مطالعاتی که افراد بدون دیابت را در ابتدا ثبت کنند و مواجههٔ طولانی مدت را با نمونه های خون ذخیره شده بسنجند. این نیاز زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم PFAS می توانند تا ۳۰ سال در بدن باقی بمانند و به مرور زمان تجمع یابند.
در مجموع، این متاآنالیز تصویری روشن تر از نقش PFAS در سلامت بارداری ارائه می دهد و نشان می دهد که این مواد می توانند یکی از عوامل محیطی مهم در افزایش خطر دیابت بارداری باشند. با توجه به شیوع گستردهٔ این مواد در محیط و بدن انسان، توجه به این یافته ها و تلاش برای کاهش مواجهه با PFAS می تواند گامی مهم در بهبود سلامت مادران و نسل های آینده باشد.
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/pfas-exposure-associated-higher-risk-gestational-diabetes-2026a10005kc